Rượu Vang Là Gì? Cách Chọn, Uống Và Kết Hợp Món Ăn

Rượu vang là niềm vui, là sự gắn kết, là văn hóa và là chất xúc tác giúp món ăn trở nên tuyệt vời hơn. Tuy nhiên, thế giới rượu vang cũng có thể gây choáng ngợp với những người mới bắt đầu. Bài viết này sẽ giúp bạn loại bỏ mọi lo lắng khi mua sắm và thưởng thức rượu vang, từ cách mở một chai rượu đến việc lựa chọn ngôn ngữ phù hợp để thảo luận cùng bạn bè hay chuyên gia.

A side image of a stemmed glass being filled with white wine.

Lars Klove for The New York Times

1. Tìm hiểu 5 loại rượu vang cơ bản

Về bản chất, rượu vang là nước nho lên men, nơi nấm men chuyển hóa đường thành cồn. Dù có vô số cách phân loại, nhưng cơ bản nhất vẫn là 5 loại sau:

Rượu vang đỏ (Red Wine)

Red wine swirls inside a clear glass, showing a mix of dark and light shades.

Tony Cenicola/The New York Times

Được làm từ các giống nho đỏ (thực tế vỏ nho có màu tím hoặc đen). Trong quá trình lên men, vỏ nho được giữ lại để ngâm cùng nước ép (macerate), giúp chiết xuất sắc tố màu và chất tannin. Màu sắc vang đỏ có thể trải dài từ đỏ lựu nhạt đến tím sẫm hoặc đen tùy vào giống nho và thời gian ủ.

Rượu vang trắng (White Wine)

A side image of many stemmed glasses filled with white wine.

Tony Cenicola/The New York Times

Thường được làm từ nho trắng (vỏ xanh hoặc lốm đốm đỏ). Vỏ nho được tách khỏi nước ép ngay từ đầu để loại bỏ ảnh hưởng của sắc tố và tannin.

Lưu ý: Vang "cam" (orange wine) cũng làm từ nho trắng nhưng áp dụng phương pháp của vang đỏ (giữ lại vỏ khi ngâm), tạo nên màu hổ phách và cấu trúc tannin.

Rượu vang hồng (Rosé)

An angled image of many glasses of red wine.

Tony Cenicola/The New York Times

Được sản xuất theo ba cách chính:

Ngâm vỏ ngắn hạn: Cho vỏ nho đỏ tiếp xúc với nước ép đủ lâu để đạt màu sắc mong muốn.
Phương pháp Saignée: Rút một phần nước ép từ quá trình làm vang đỏ khi đã đạt màu hồng.
Pha trộn: Pha một ít vang đỏ vào vang trắng (thường dùng cho Champagne hồng).

Rượu vang sủi tăm (Sparkling Wine)

A hand holding a bottle pours sparkling wine into glasses.

Ed Alcock for The New York Times

Gồm ba phương pháp sản xuất đáng chú ý:

Phương pháp truyền thống (Champagne, Cava): Lên men lần hai ngay trong chai để tạo bọt khí.
Phương pháp Charmat (Prosecco): Lên men lần hai trong các bể chứa áp suất lớn, thường dùng cho các dòng vang giá rẻ.
Phương pháp Tổ tiên (Ancestral): Đóng chai trước khi quá trình lên men đầu tiên kết thúc để giữ lại bọt khí tự nhiên.

Rượu vang cường hóa (Fortified Wine)

Được pha thêm rượu mạnh (spirit) để tăng nồng độ cồn. Việc này giúp bảo vệ rượu khỏi vi khuẩn và giúp rượu bền bỉ hơn trong các chuyến hải hành dài ngày. Ví dụ điển hình là Port, Sherry và Madeira.

Nếu rượu được cường hóa trước khi quá trình lên men hoàn tất, nấm men sẽ chết và để lại một lượng đường dư nhất định. Đây chính là cách mà rượu Port và các dòng Madeira ngọt hơn được tạo ra. Ngược lại, các dòng Sherry khô sẽ được cường hóa sau khi quá trình lên men đã kết thúc hoàn toàn.

2. Bí quyết chọn cửa hàng và mua rượu vang

Agaton Strom for The New York Times

Cách tốt nhất để cải thiện trải nghiệm uống rượu của bạn là tìm được một cửa hàng rượu vang tốt.

Cách nhận biết một cửa hàng rượu chuyên nghiệp:

Nhiệt độ: Không gian bên trong cửa hàng phải mát mẻ, chai rượu sạch sẽ và tránh ánh nắng trực tiếp.
Mô tả sản phẩm: Các thẻ mô tả nên được nhân viên tự viết thay vì in lại từ các tạp chí.
Đội ngũ nhân sự: Nhân viên nhiệt tình, biết lắng nghe và sẵn sàng gợi ý các phương án thay thế thay vì cố gắng thuyết phục bạn mua chai đắt nhất.

Khi mua hàng, bạn chỉ cần cung cấp hai thông tin:

Ngân sách: Đừng bao giờ ngại nói rõ mức giá bạn có thể chi trả.
Dịp sử dụng: Bạn mua rượu để dùng với gà nướng, mang đi tiệc hay tiếp đãi sếp?

Câu hỏi nên hỏi người bán:

Nguồn gốc của chai này ở đâu?

Đây là rượu sản xuất công nghiệp quy mô lớn hay từ xưởng thủ công của gia đình?

Nguyên liệu nho là do tự trồng nho sạch (hữu cơ) để làm rượu, hay họ đi thu mua nho từ các vườn khác về để chế biến?

3. Thưởng thức rượu tại nhà hàng

Danh sách rượu tại nhà hàng thường được sắp xếp theo địa lý (Old World - Cựu lục địa) hoặc giống nho (New World - Tân thế giới).

Trao đổi với Sommelier (Chuyên gia rượu): Hãy cho họ biết thực đơn bạn đã chọn và ngân sách của bạn. Một Sommelier giỏi sẽ giúp bạn chọn được chai rượu phù hợp nhất.
Kiểm tra rượu: Khi chuyên gia rót cho bạn một ngụm nhỏ, đó là để bạn kiểm tra lỗi rượu (như lỗi nút bần - corked, có mùi như bìa các tông ẩm) chứ không phải để kiểm tra xem bạn có thích nó hay không.

4. Kỹ thuật mở và phục vụ rượu chuyên nghiệp

Đối với rượu vang tĩnh (Still Wine)

Sử dụng dụng cụ chuyên dụng như "Waiter’s Friend" (khui rượu bỏ túi).

A wine key, with a corkscrew, lies on a pile of wine corks.

The waiter’s friend. Credit...Tony Cenicola/The New York Times

Dùng dao cắt bỏ lớp giấy bạc ở phần cổ chai ngay dưới vành thủy tinh.
Dùng xoắn kim loại rút nút bần một cách nhẹ nhàng.

Đối với rượu vang sủi tăm (Sparkling Wine)

Cần cực kỳ cẩn thận vì áp suất trong chai có thể đẩy nút bần bắn ra với tốc độ nguy hiểm.

Tháo lưới thép bảo vệ nhưng luôn giữ tay đè lên nút bần.
Cầm chắc nút bần và xoay nhẹ chai rượu (không xoay nút).
Mở chai sao cho tiếng động vang lên chỉ là một "tiếng thở dài" thay vì tiếng nổ lớn.

5. Lựa chọn ly uống rượu (Glassware)

Ngày nay, các chuyên gia nhận thấy việc có ly riêng cho từng loại rượu là không thực sự cần thiết. Một bộ ly đa năng chất lượng có thể dùng cho cả vang đỏ, trắng và sủi tăm.

RCR Crystal

Hình dáng: Nên chọn ly có phần rim (miệng) hẹp hơn phần bầu ly để tập trung hương thơm.
Quy tắc 1/3: Chỉ nên rót rượu đến 1/3 bầu ly để có không gian lắc rượu (swirl), giúp kích hoạt mùi hương.
Có chân (Stems): Ly có chân giúp nhiệt độ từ bàn tay không truyền vào rượu.

6. Ngôn ngữ của rượu vang: Những thuật ngữ cần biết

Thay vì sử dụng những mô tả quá cụ thể, hãy tập trung vào các đặc điểm chung:

1. Dry (Vang Khô) – Đơn giản là "Không ngọt"

Đây là thuật ngữ cơ bản nhưng hay bị hiểu lầm nhất. Khi ai đó nói rượu này "khô", họ đang ám chỉ loại rượu có rất ít hoặc không còn đường dư sau quá trình lên men, dẫn đến việc rượu không hề có vị ngọt. Đa số các loại rượu vang dùng trong bữa ăn (table wine) đều thuộc nhóm này.

2. Fruity (Vị Trái Cây)

Đúng như tên gọi, đây là những chai rượu mà khi nhấp môi, bạn cảm nhận rõ rệt hương vị của hoa quả. Đặc điểm này thường xuất hiện ở những dòng rượu còn trẻ hoặc được làm từ những chùm nho chín mọng. Khi rượu được ủ lâu năm, vị trái cây này sẽ dần chuyển hóa thành những tầng hương phức tạp và sâu lắng hơn.

3. Savory (Vị Đậm Đà/Thảo Mộc)

Nếu một chai rượu không thiên về vị trái cây, nó thường được xếp vào nhóm "Savory". Bạn sẽ cảm nhận được mùi hương của các loại thảo mộc, gia vị, hoặc đôi khi là một chút mặn mòi, mùi khói.

4. Crisp (Thanh Sắc/Tươi Mát)

Làm sao một chất lỏng lại có thể "giòn" (crisp)? Trong rượu vang, từ này dùng để mô tả cảm giác sảng khoái, sắc sảo do độ axit tự nhiên mang lại. Hãy tưởng tượng khi bạn cắn một miếng táo xanh giòn tan, cảm giác tỉnh người và đầy năng lượng đó chính là "Crisp".

5. Texture (Cảm Giác Trong Miệng)

Đây là một thuật ngữ rất hay nhưng thường bị bỏ qua. Nó mô tả cảm giác của chất lỏng khi chạm vào lưỡi và vòm họng của bạn: Có thể là cảm giác nhẹ tênh, thanh thoát hoặc cũng có thể là sự đậm đà, sánh quyện và đặc sệt.

6. Finish (Hậu Vị)

"Finish" chính là ấn tượng cuối cùng còn đọng lại sau khi bạn đã nuốt ngụm rượu. Một chai rượu ngon thường có hậu vị kéo dài, cho phép bạn nhâm nhi và cảm nhận hương thơm thoang thoảng thêm một thời gian nữa thay vì biến mất ngay lập tức.

7. Kết hợp rượu vang với món ăn (Food Pairing)

Loại thực phẩm	Gợi ý loại rượu
Cá & Hải sản	Vang trắng khô, vang đỏ nhẹ như Pinot Noir (với cá hồi).
Thịt đỏ (Bít tết)	Vang đỏ đậm, nhiều tannin.
Gia cầm & Thịt lợn	Có thể dùng cả đỏ hoặc trắng tùy cách chế biến.
Mì Ý & Pizza sốt cà chua	Vang đỏ có độ axit cao (vang Ý truyền thống) hoặc Champagne.
Phô mai	Rượu vang ngọt.